Nuk bëhesh burrë ose grua sipas kulturës përkatëse  – Familja në rendin e krijimit

Nuk bëhesh burrë ose grua sipas kulturës përkatëse – Familja në rendin e krijimit

Kard_kasperNga Walter Kasper

Ungjilli i familjes e ka zanafillën në fillimet e historisë së njerëzimit. Atë ia ka dhënë  Krijuesi në rrugëtimin e saj. Prandaj institucioni i martesës dhe familjes është i vlerësuar në të gjitha kulturat e njerëzimit. Ajo kuptohet si bashkësi jete midis burrit e gruas, bashkë me fëmijët e tyre. Kjo traditë e njerëzimit ka tipare të ndryshme në kultura të ndryshme. Fillimisht familja ishte përfshirë në familjen e madhe, apo siç quhet ndryshe klanin. Institucioni i familjes, me të gjitha ndryshimet e veçanta, është rendi fillestar i kulturës së njerëzimit. Nuk mund të ketë sukses të vendosësh sot për një përkufizim të ri të familjes, që është në kundërshtim apo ndryshon traditën kulturore të tërë historisë njerëzore.

Kulturat e lashta të njerëzimit i konsideronin doket dhe ligjet e rendit familjar si një rend hyjnor. Nga respektimi i tyre varej ekzistenca, mirëqenia dhe e ardhmja e popullit. Në kontekstin e epokës aksiale, grekët flisnin në një mënyrë jo më mitologjike, por në një farë kuptimi, të ndriçuar nga një rend i themeluar në natyrën njerëzore. Shën Pali ka ndjekur pikërisht këtë mënyrë të menduari kur mendonte dhe fliste për ligjin moral natyror, që Zoti e ka shkruar në zemrën e çdo njeriu (Rom 2, 14 ).

Të gjitha kulturat e njohin në një mënyre apo tjetër rregullën e artë që kërkon të respektosh të afërmin si veten. Në predikimin në mal, Jezusi e ka pohuar këtë rregull të artë (Mt 7, 12; Lk 6, 31). Në të mbillet fara e urdhërimit të dashurisë ndaj të afërmit, për të dashur të afërmin si veten (Mt 22, 39). Rregulla e artë është një sintezë e të drejtës natyrore dhe asaj që mësojnë ligji e profetët (Mt 7, 12; 22, 40; Lk 6, 31). E drejta natyrore që gjen shprehje në rregullën e artë, e mundëson dialogun me të gjithë personat vullnet-mirë.

Ofron një kriter për vlerësimin e poligamisë, martesave të detyruara, dhunës në martesë e në familje, mazokizmit, diskriminimit të grave dhe prostitucionit, kushteve ekonomike bashkëkohore që janë armiqësore ndaj familjes dhe situatave që lidhen me punën e pagat.

Ҫështja vendimtare është gjithnjë: çfarë i përkon në raport midis burrit, gruas, e bijve, respektimit të dinjitetit të të afërmit?

Përsa i përket dobisë, e drejta natyrore mbetet diçka e përgjithshme dhe kur bëhet fjalë për çështje konkrete, mbetet e paqartë. Në këtë situatë, në zbulesë Zoti na takon. Zbulesa interpreton në mënyrë konkrete atë që mund të njohim nga pikëpamja e të drejtës natyrore. Beslidhja e Vjetër ka marrë shtytje nga urtësia e traditës së Lindjes së lashtë të epokës dhe përmes një procesi të gjatë edukues, e ka përsosur në dritën e fesë në Hyjin Jahwe. Tryeza e dytë e deklaogut (Eks 20, 12-17; Ligji i Përt 5, 16-21) është rezultat i një procesi të tillë. Jezusi e ka pohuar (Mt 19,), dhe Etërit e Kishës ishin të bindur se urdhërimet e tryezës së dytë të dekalogut përkonin me të gjitha urdhërimet e ndërgjegjes morale që janë të përbashkëta në të gjithë njerëzit.

Urdhërimet e tryezës së dytë të dekalogut, nuk janë një moral i veçantë judeo-i krishterë. Janë tradita të njerëzimit të konkretizuara. Në to, vlerat themelore të jetës familjare u besohen mbrojtjes së veçantë të Zotit: respektimi i prindërve dhe kujdesi për prindërit e moshuar, pacënueshmëria e martesës, përkujdesi ndaj jetës së re njerëzore që lind nga martesa, prona si bazë për jetën e familjes dhe raportet reciproke të vërteta pa të cilat nuk mund të ekzistojë bashkësia. Me këto urdhërime, u është dhënë njerëzve një model, një farë busulle për ecjen e tyre. Prandaj Bibla nuk synon që këto urdhërime të jenë si një barrë dhe një kufizim i lirisë; gëzohet për udhërimin e Zotit (Ps. 1, 2; 112; 1; 119). Këto janë shenja treguese të ecjes së një jete të lumtur e të përmbushur. Nuk mund t’u imponohen askujt por mund t’u propozohen të gjithë atyre që kanë një gjykim të shëndoshë si një ecje e lumturisë.

Ungjilli i familjes në Dhiatën e Vjetër arrin në një përfundim në kapitujt e parë të Zanafilës. Edhe këto përmbajnë tradita mjaft të lashta të njerëzimit të interpretuara në mënyrë kritike dhe të thelluara në dritën e fesë te Hyji. Kur u vendos kanoni i Biblës, u përfshinë në tërësinë e shkrimit të parat, në mënyrë pragmatike, si një ndihmesë hermeneutike ndaj leximit dhe interpretimit të Biblës. Në to paraqitet plani origjinal o Zotit të familjes. Mund të veçojmë tre pohime bazë:

“Hyji krijoi njeriun në përngjasimin e vet, e krijoi në përngjasimin e Hyjit; i krijoi mashkull e femër” (Zan 1, 27). Në llojin e dyfishtë, burri e gruaja, si krijesa më e përkryer e Zotit. Nuk është krijuar për të qenë vetëm: “Nuk është mirë që njeriu të jetë vetëm: do t’ia bëj një ndihmë që t’i përngjajë”. (2, 18). Për këtë arsye Adami e pret gruan me një britmë të gëzuar mikpritjeje (2 23). Burri e gruaja janë të dhuruar nga Zoti për të plotësuar njëri-tjetrin. Ndaj dhe duhet të plotësojnë e mbështesin njëri-tjetrin, të kënaqin e të gjejnë gëzim në njëri-tjetrin.

Të dy, burri e gruaja duke qenë në shëmbëllimin e Hyjit, kanë të njëjtën dinjitet. Nuk ka vend për diskriminimin e gruas. Por burri e gruaja nuk janë të barabartë. Barazia e tyre në dinjitet themelohet ashtu si diversiteti i tyre në krijimin e tyre. Ato nuk u janë dhënë as nga të tjerët e as nga vetja. Nuk bëhesh burrë ose grua sipas kulturës përkatëse, siç pohojnë disa opinione më të fundit. Të qenit burrë apo grua është e themeluar ontologjikisht në krijimin. Dinjiteti i barabartë i diversitetit e shpjegon tërheqjen midis të dyve, e kënduar në mitet e në poemat e mëdha të njerëzimit, ashtu si dhe në Këngën e Këngëve në Dhiatën e Vjetër. Dëshira për të qenë të barabartë sipas ideologjisë e shkatërron dashurinë erotike. Sipas Biblës kjo dashuri duhet të jetë si një bashkim në një mish të vetëm, pra një bashkësi jete, që përfshin erosin, seksin, si dhe miqësinë njerëzore (2, 24). Në këtë sens të plotë, burri e gruaja janë krijuar për dashuri dhe janë shëmbëllimi i Zotit që është dashuri (1 Gj 4,8).

Si shëmbëllim i Zotit, dashuria njerëzore është diçka e mrekullueshme por nuk është hyjnore në vetvete. Bibla e çmitizon “baalizimin” e lashtë lindor të seksualitetit në prostitucionin nëpër tempuj dhe dënon shthurjen si një idhujtari.

Nëse një partner e hyjnizon tjetrin dhe pret që ai të ndërtojë parajsën në tokë, atëherë tjetri detyrimisht do të vihet nën presion dhe si pasojë do të zhgënjehet. Për shkak të këtyre pritjeve të tepërta dështojnë shumë martesa. Bashkësia jetësore midis burrit e gruas, së bashku me bijtë e tyre mund të jetë e lumtur vetëm nëse ata e kuptojnë të dy si një dhuratë të mbinatyrshme.

Krijimi i njeriut ndodh ditën e shtatë, me kremtimin e shabatit. Njeriu nuk është krijuar si kafshë pune, por për shabatin. Si një ditë ku mund të jemi të lirë për Zotin, duhet të jetë edhe një ditë ku mund të jemi të lirë për festimin e përbashkët, një ditë kohën e lirë e të cilës mund ta kalojmë me njëri-tjetrin (shih Eks 20, 8-10; Ligji i Përt 5, 12-14). Shabati apo e diela, si ditë e familjes, është një ditë në të cilën duhet të mësojmë nga miqtë tanë hebrenj.

“Hyji i bekoi dhe u tha: “Shtohuni e shumohuni e mbusheni tokën” (1, 28). Dashuria midis burrit e gruas nuk është e mbyllur në vetvete, por e tejkalon vetveten dhe konkretizohet në fëmijë që lindin nga kjo dashuri. Dashuria midis një burri e gruaje dhe transmetimi i jetës janë të pandashme. Kjo nuk vlen vetëm për aktin e lindjes, por kalon edhe më tej. Lindja e parë vazhdon me të dytën, atë kulturore dhe sociale, në fillimin e jetës e drejt përcjelljes së vlerave të jetës. Për këtë arsye fëmijët kanë nevojë për mbrojtjen dhe sigurinë afektive të dashurisë së prindërve; anasjelltas fëmijët e përforcojnë dhe e pasurojnë lidhjen dashurore midis prindërve. Fëmijët janë një gëzim e jo një barrë e rëndë.

Sipas Biblës pjelloria nuk është një realitet thjesht biologjik. Fëmijët janë fryt i bekimit të Zotit. Bekimi dhe fuqia e Zotit në histori e në të ardhmen. Bekimi i krijimit vazhdon me premtimin e pasardhjes së Abrahamit (Zan 12, 2 5.; 18, 18; 22, 18). E kështu, fuqia jetësore e pjellorisë, e hyjnizuar në botën e lashtë, ndërthuret me veprimin e Zotit në histori. Zoti e vë të ardhmen e popujve dhe ekzistencën e njerëzimit në duart e burrit e të gruas.

Diskutimi mbi prindërinë e përgjegjshme ka një domethënie më të thellë nga ajo që i atribuohet zakonisht.  Kjo do të thotë që Zoti ia beson gjënë më të çmuar që mund të dhurojë, pra jetën njerëzore përgjegjësisë së burrit e gruas. Ata mund të vendosin me përgjegjshmëri mbi kohën e numrin e fëmijëve të tyre. Duhet ta bëjnë këtë në përgjegjësinë që kanë përpara Zotit dhe në respektimin e dinjitetit dhe për të mirën  e partnerit, në përgjegjësinë ndaj mirëqenies së fëmijëve, në përgjegjësinë drejt të ardhmes së shoqërisë dhe në respektimin e natyrës së burrit (GS 50). Nga kjo rezulton një studim ligjor, por një figurë e arsyeshme përmbushja konkrete e të cilës i është besuar përgjegjësisë së burrit e gruas. Atyre u është dhënë përgjegjësia e të ardhmes. E ardhmja e njerëzimit kalon përmes familjes. Pa familje nuk ka të ardhme, por vetëm plakje të shoqërisë, një rrezik që i kanos shoqëritë perëndimore.

“Mbushni tokën e sundojeni (1, 28). Ndonjëherë fjalët sundim e udhëheqje janë kuptuar në sensin e nënshtrimit të dhunshëm dhe shfrytëzimit, duke iu atribuar krishterimit fajin e problemeve ambientale. Studiuesit biblikë kanë treguar se këto dy fjalë nuk duhen kuptuar në sensin e nënshtrimit ndaj një drejtimi apo sundimi të dhunshëm. Tregimi i dytë i krijimit thotë se Zoti e vuri njeriun për të punuar e për të ruajtur kopshtin (2, 15). Bëhet fjalë siç thuhet sot, për misionin kulturor të njeriut. Njeriu duhet të punojë e të ruajë tokën si kopshtin, duhet të jetë kujdestar i botës dhe ta shndërrojë atë në një ambient të denjë për të jetuar. Kjo detyrë nuk i takon vetëm burrit, por burrit bashkë me gruan. Atyre nuk u është dhënë përkujdesi dhe përgjegjësia vetëm ndaj jetës njerëzore, por edhe ndaj tokës në përgjithësi.

Me këtë mision kulturor, edhe një herë raporti midis burrit e gruas e tejkalon veten. Nuk është thjesht sentimentalizëm që vërtitet pas vetes, nuk duhet të mbyllet ndaj vetes, por të hapet drejt misionit ndaj botës. Familja nuk është vetëm një bashkësi personale, por është qeliza themelore e shoqërisë. Ёshtë shkolla e njerëzimit dhe e virtyteve sociale, të nevojshme për jetën dhe zhvillimin e shoqërisë (OS 47; 52). Ёshtë themelore për lindjen e një civilizimi dashurie dhe humanizimin e personalizimin e shoqërisë, pa të cilat kthehet në një masë anonime. Në këtë kuptim mund të flitet për një detyrë sociale dhe politike të familjes (FC 44).

Si një institucion i lashtë i njerëzimit, familja është më e lashtë se shteti, dhe në krahasim me këtë të fundit, me të drejtat e veta. Në rendin e krijimit nuk flitet asnjëherë për shtetin. Ai, pra shteti, duhet me sa të mundet të promovojë familjen dhe nuk duhet të ndërhyjë në të drejtat e saj. Të drejtat e familjes, që na paraqiten në kartën e famijes, themelohen në rendin e krijimi (FC 46). Familja është pra qeliza themelore e shtetit dhe e shoqërisë dhe në të njëjtën kohë model themelor i shtetit dhe i njerëzimit si një familje unike njerëzore. Nga kjo rezultojnë pasoja për një farë rendi familjar në shpërndarjen e barabartë të të mirave materiale ashtu si dhe për paqen në botë (EG 176258).

Ungjilli i familjes është në të njëjtën kohë një Ungjill për të mirën e përbashkët dhe paqen e njerëzimit.

Previous Duam të jemi pjesë e rëndësishme dhe e dobishme e trupit të Kishës së Krishtit ...
Next Laudato sii - Enciklika e re e papës Françesku

Sugjerime